Trần-Độ là một tướng chính-ủy của Việt-cộng. Đương sự đã có công trong cuộc chiến-tranh xâm-lược miền Nam. Sau 1975, đương sự được bầu vào Trung-ương Đảng và giử chức Trưởng-ban Văn-hóa Văn-nghệ Trung-ương Đảng. Trong hệ-thống Đảng CSVN, chức vụ này rất lớn, và phải hên lắm mới leo lên được. Chính chức vụ đó, đã đem lại một hào-quang của tự-duy.

Trong tháng 5 năm 1989, tức là 5 tháng trước đại-hội 4 của Hội Nhà-văn CS, một bài tham-luận xuất-hiện trên tờ Sông-Hương số 38 tháng 6&7 năm 1989. Bài ấy mang tựa đề "Góp phần tổng-quát vấn-đề chính-trị và văn-nghệ" với chủ đề đòi tự-do sáng-tác cho văn-nghệ-sĩ trong nước. Và đây là điều đáng nói: bài ấy ký tên Trần-Độ, Ủy-viên Trung-ương Đảng.

Bài ấy dài lắm, chiếm 7 trang, hai cột chữ nhỏ trên tờ Sông-Hương, từ trang 68 đến trang 75, về văn-chương của bài ấy không có gì đáng nói. Đó là thứ văn-chương của văn-nghệ-sĩ Đảng, thứ văn-chương mà theo Nguyễn Minh Châu đã phải thương-hại "văn-chương gì mà muốn viết một câu trúng, thì phải viết một câu nịnh." (L/S Ng minh Châu và bài-học Đổi-mới, tư-duy Nghệ-thuật, Sông-Hương số 19 tháng 9 1989.

Để đòi tự-do sáng-tác cho văn-nghệ-sĩ Trần-Độ đã làm gì? Trần-Độ đã viện-dẫn và ca-ngợi những lời vàng-ngọc của tên Tổng Bí Thư Nguyễn văn Linh, Trần-Độ còn đi xa hơn. Trần-Độ công khai nhục-mạ Nhân-văn Giai-phẩm năm 1956. Chúng ta hãy nghe "có một số ý-kiến còn muốn ám-chỉ cho là những sự thảo-luận vai trò văn-nghệ, về tự-do sáng-tác có hơi-hướng của Nhân-văn Giai-phẩm. Những ý-kiến này quên một nét cơ-bản là vụ Nhân-văn Giai-phẩm là một âm-mưu chính-trị phản-động, nhằm đưa đất nước không đi theo con đường XHCH, Trang 72 "

Chưa hết Trần-Độ còn đi xa hơn, Trần-Độ khẳng-định và xác-quyết vai trò lãnh đạo của đảng CSVN đối với đất nước. Chúng ta hãy nghe "Vai-trò lãnh đạo của đảng là một tất-yếu lịch-sử, là một hiện thực hiển-nhiên, đã ghi-nhận trong hiến pháp. Ai chống lại điều này là vi-phạm hiến-pháp là có tội (trang 74)"

Một điều cần được làm sáng-tỏ, nhiều người ca tụng Trần-Độ đã đi tiên-phong trong cao trào đòi tự-do sáng-tác cho văn-nghệ-sĩ trong nước. Sự-thực không phải thế. Trần-Độ đi “tiên-phong” sau những Lại nguyên An, Nguyễn đăng Mạnh Hội Nhà-văn Bình-Trị-Thiên, và nhất là Lữ-Phương.  Đi sau về thời-gian, về dũng-cảm, về văn-chương, và về cả lý-luận. Nhưng Trần-Độ nổi-bật, và tạo được dư-luận, nhờ tư thế lớn trong Đảng, tư thế của của " Trưởng ban Văn-hóa Văn-nghệ Trung-ương Đảng. Tôi sẽ thiếu-sót, nếu không nhấn mạnh về thời-điểm của 1989. Đó là thời-điểm của Thiên An-Môn đang nổi-loạn, của một Đông-Aâu đang cựa-mình, và của một bức-tường Bá-Linh đang nghiêng-đổã, Trần-Độ thấy có bổn-phận phải cứu-nguy cho Đảng, và đương sự đã lên tiếng cứu-nguy Đảng, nhân danh những chiêu-bài văn-hóa, văn-nghệ. Sự-thực đơn-giản chỉ có thế.

Hơn một năm sau, noi gương Trần-Độ, và nhằm tạo tiếng-vang. Bùi-Tín đã lên tiếng cứu đảng trong một tài-liệu mệnh-danh 'Bài Kiến-nghị của một Công-Dân" công-bố tại Paris ngày 27.11.1990, kèm theo bài phỏng-vấn của đài BBC tháng 12.1990 và Bùi-Tín tức Thành-Tín cũng đã làm cho nhiều người phải suy nghĩ. Chúng ta hãy nghe: "Tôi không chống Đảng, tôi yêu những lý-tưởng của Đảng. Chính vì thế tôi muốn Đảng tìm ra con đường cần-thiết để thoát ra khỏi cuộc khủng-hoảng triền-miên này. Vậy có khác gì Trần-Độ năm 1995, tức là 6 năm sau khi công bố bài "Góp-phần Tổng-Quát Vấn-đề Chính-trị và Văn-nghệ". Trần-Độ lại xuất-hiện lần thứ 2, với bức thư đề ngày 3.1.1995 "Kính gởi anh Đỗ-Mười, Tổng Bí Thư Ban Chấp-hành Trung-ương Đảng CSVN, các đồng-chí trong Chính-Trị Bộ, các đồng-chí Trung-ương Ủy-viên trong bức thư ngắn-gọn này, Trần-Độ xin được (nguyên-văn) “gấp-rút phát-biểu ý-kiến về hai vấn-đề căn-cốt và cơ-bản để góp ý với Ban Chấp-hành Trung-ương vấn-đề thứ nhất, nguyên-văn… Nhà-nước ta là nhà-nước gì? vấn-đề thứ hai, nguyên-văn ... vấn-đề Đảng lãnh-đạo nhà-nước" kết-luận Trần-Độ đề-nghị Đảng, nguyên-văn ... "dứt-khoát lựa-chọn một trong hai tư-tưởng sau đây: a/ hoặc thực-hiện chuyên-chính vô-sản, mà đảng là đại-diện và nhân-danh, b/ hoặc thực-hiện một nhà-nước dân-chủ pháp-trị, một nhà-nước của dân, do dân, và vì dân. Không thể cứ nói nữa nọ, nữa kia, nhập-nhằng.

Tưởng cũng nên nhắc lại, Trần-Độ viết bức thư nói trên đầu năm 1995, lúc đó là thời-điểm của những cuộc tranh-chấp nảy-lửa và công-khai trong nội-bộ Đảng về "vấn-đề tự-do hay không từ-bỏ chuyên-chính vô-sản." Đặc biệt là cuộc tranh-chấp giữa Vũ-Oánh (ủy-viên đứng thứ 6 ) và Nguyễn Đức Bình ủũy-viên đứng thứ 12 trong Bộ Chính-trị) Trần-Độ không làm gì khác hơn là đi theo phe Vũ-Oánh đẻ đánh Nguyễn Đức Bình, lúc đó Trần-Độ còn là đảng-viên, nhưng đã mất chức UVTUD.

Năm 1995 cũng là thời-điểm, đòi xét lại những oan-ức của hàng-trăm đảng-viên bị thanh-trừng như Hoàng minh Chính, Nguyễn Tr. Thanh, v.v… Năm 1995 cũng là thời-điểm chuẩn bị đại-hội 8 của CSVN. Ngày 30.4 năm ấy Võ văn Kiệt đã lớn tiếng nguyền-rủa lá Cờ Vàng Ba-Sọc của người QG, nguyền-rủa giữa Paris, và nguyền-rủa trên tờ Le Monde. Tại sao Võ văn Kiệt lại phải nguyền-rủa lá Cờ Vàng Ba-Sọc Đỏ của người QG. Câu trả lời hiện lên sừng-sửng là Võ văn Kiệt và Bắc-bộ-phủ đã nhìn thấy vấn đề, cho nên phải nguyền-rủa lá Cờ Vàng Ba-Sọc. Năm 1998, Trần-Độ lại xuất-hiện lần thứ 2, với bức thư dau năm “Kính gửi Đảng,Quốc-hội, Chính-Phủ" trong bức thư gồm 4 phần chính một phần phụ, Trần-Độ đã lột-trần cái hiện-thực thê-thảm lúc đó đang bao-trùm đất nước ... một xã-hội cực-kỳ sa-đọa, đói-khổ, lạc-hậu ... trần ngập tham-nhũng ... và một bản thân Đảng ngu-dốt sống trên những khẩu-hiệu đã lỗi-thời.”

Rồi Trần-Độ lên tiếng, nguyên văn..."Đảng CSVN đã có vai-trò tuyệt-vời trong cuộc đấu-tranh và thống-nhất nước nhà. Đảng, cần làm vai-trò của mình, bằng cách phải kiên-quyết chủ-động tự đổi-mới. Như thế vai-trò của đảng càng được bảo-đảm, không những thế càng được nâng-cao." và Trần-Độ lên tiếng "thực-hành dân-chủ tới-nơi tới-chốn, sẽ tước bỏ ngọn-cờ dân-chủ và nhân-quyền của những thế-lực thù-địch, ngọn-cờ đó phải thuộc về chúng ta.”

Tưởng cũng nên nói rõ, Trần-Độ viết bức thư nói trên, vào đầu năm 1998, lúc đó là thời-điểm của những chấn-động Thái-Bình Xuân-Lộc, còn đang ngùn-ngụt hận-thù và đe dọa trầm-trọng CSVN.

Cuối năm 1998, tôi có hân-hạnh thuyết-trình tại CD Montreal Canada, do lời mời của B/Si Nguyễn Lương Tuyên, chủ-tịch CD, trong bài thuyết-trình, tôi có nhận-định về bức-thư nói trên của Trần-Độ, nhất là những thế-lực mà Trần-Độ gọi là thù-địch... trước hội-trường Montreal, tôi đã lớn-tiếng hỏi...."Những thế-lực thù-địch đó là ai? Có phải là những thế-lực mà bọn Lê Khả Phiêu, Tr đức Lương ... từng lên án và nhắc-nhở, đảng-viên cao-cấp phải đề-cao cảnh-giác có phải là đồng-bào Thái-Bình có phải là đồng-bào Xuân-Lộc? Có phải là Phật-Giáo? Có phải là Công-Giáo? Có phải là Cao-Đài? Có phải là Hòa-Hảo? Có phải là đồng-bào trong-nước? Có phải là đồng-bào hải-ngoại? Có phải là tất cả những người dân Việt Nam, hiện đang đấu-tranh, để bằng mọi-giá, loại trừ đảng CSVN? Nói gọn một câu, có phải là nhân-dân Việt Nam hay không???

Chúng ta vừa sơ duyệt, ba văn-kiện tiêu-biểu cho tư-duy của Trần-Độ chúng ta thấy rõ Trần-Độ chỉ chống tập-đoàn lãnh-đạo của đảng, chứ không chống Đảng, và vai trò lãnh-đạo của đảng, Trần-Độ đánh những sai-lầm của bọn lãnh-đạo đảng (bọn Nguyễn văn Linh, Đỗ Mười...) nhưng không đá-động gì đến tội-ác của Đảng.
 

Đem xương máu Việt Nam, làm nghiã-vụ Quốc-tế, cướp công kháng-chiến của toàn-dân, giết hại hàng triệu người Việt Nam 2 miền trong cuộc chiến Đông-Dương (1945-1975), tàn-sát và cướp-đoạt tài-sản của hàng vạn nông-dân vô-tội, trong hai vụ đấu-tố ruộng-đất cực-kỳ dã-man (1953-1956) giam-cầm và hũy-hoại cả triệu người Việt Nam trong những hệ-thống cải-tạo khũng-khiếp nhất Thế-Kỷ, dựng nên một hệ-thống cai-trị, mà chính nhà văn Dương thu Hương, đứa con của Đảng--đã phải lên-án là: "U-ám và man-rợ nhất thời-đại, chém giết đồng bào miền Nam (vụ tết Mậu-Thân) xô đẩy đất nước vào nghèo-đói, lạc-hậu...

Đó là tội-ác tày trời của ĐẢNG CSVN, đối với nhân-dân và dân-tộc Việt Nam.

Nhưng Trần-Độ không hề đả-động tới ... chẳng những thế còn ca-tụng Đảng, và ca-tụng sự-nghiệp vĩ-đại của đảng..., đóng góp trí-tuệ cho sự trường-tồn của tổ-chức tội-ác.

Trần-Độ đã phạm cả hai-tội nói trên, phạm với cường-độ cao-nhất, và phạm ở tư-thế hữu-hiệu nhất.

Ngày 9, tháng 8, 2002 vừa qua, Trần-Độ qua đời, lập tức ở hải-ngoại, có những kẻ lên tiếng tiếc-thương, kêu gọi đồng-bào truy-điệu. Tôi không trách họ, tôi chỉ tiếc ....

Tiếc vì họ không đọc kỹ Trần-Độ, hoặc đọc mà không hiểu ... tiếc vì họ thiếu sử-quan, không ý-thức được tội-ác của CSVN đối với dân-tộc và nhân dân Việt Nam, nhất là đối với đồng bào miền Nam và tiếc là cho đến nay, họ vẫn không nhìn thấy rõ bản-chất đểu-cáng của CSVN, cũng như không nhìn thấy rõ bộ-mặt súc-vật của cái chế-độ "nước vô-lưu, màu máu cờ" mang danh Cộng-hòa Xã-hội Chủ-Nghiã Việt Nam.

Phải chăng Trần-Độ, có nhu-cầu, phải biện minh cho chính-mình????

Trong quá-khứ, vì đảng và nhân-danh đảng... Trần-Độ đã phạm cơ-man tội-ác đối với nhân-dân và dân-tộc Việt Nam, nhất là đối với đồng bào miền Nam ... trong cái gọi là chiến-tranh giải-phóng miền Nam. Cho đến lúc chết Trần-Độ vẫn một lòng một-dạ với đảng, vẫn ca-tụng công-lao vĩ-đại của đảng.

Cho đến lúc chết, Trần-Độ vẫn lo cho sự trường-tồn của đảng.  Lo rằng đảng sẽ mất vai-trò lãnh-đạo, lo rằng ngọn-cờ dân-chủ và nhân quyền, sẽ lọt vào tay những thế-lực thù-địch. Trong lịch-sử nhân-loại, có hai loại tội-ác thường được ghi-nhận: loại thứ nhất thuộc về hành-động như đem chiến-tranh giết người, cướp-của, tàn-sát dân-lành, loại thứ hai thuộc vê tư duy, như đề-cao tội-ác, đề cao tổ-chức.

Con chó lúc nó đái bao-giờ cũng giơ một cẳng sau lên, dạy cho nó đừng giơ cẳng lên khi đái, là điều rất khó vô-cùng. Nhưng vẫn không khó bằng dạy cho Việt-Cộng và lũ tay-sai Việt-gian hiểu được hai chữ... Liêm-Sĩ.
 
 

Houston 22.9.2002
Nguyễn văn Chức
 
 

Tra^`n-DDo^. la` mo^.t tu+o+'ng chi'nh-u?y cu?a Vie^.t-co^.ng. DDu+o+ng su+. dda~ co' co^ng trong cuo^.c chie^'n-tranh xa^m-lu+o+.c mie^`n Nam. Sau 1975, ddu+o+ng su+. ddu+o+.c ba^`u va`o Trung-u+o+ng DDa?ng va` giu+? chu+'c Tru+o+?ng-ban Va(n-ho'a Va(n-nghe^. Trung-u+o+ng DDa?ng. Trong he^.-tho^'ng DDa?ng CSVN, chu+'c vu. na`y ra^'t lo+'n, va` pha?i he^n la('m mo+'i leo le^n ddu+o+.c. Chi'nh chu+'c vu. ddo', dda~ ddem la.i mo^.t ha`o-quang cu?a tu+.-duy.

Trong tha'ng 5 na(m 1989, tu+'c la` 5 tha'ng tru+o+'c dda.i-ho^.i 4 cu?a Ho^.i Nha`-va(n CS, mo^.t ba`i tham-lua^.n xua^'t-hie^.n tre^n to+` So^ng-Hu+o+ng so^' 38 tha'ng 6&7 na(m 1989. Ba`i a^'y mang tu+.a dde^` "Go'p pha^`n to^?ng-qua't va^'n-dde^` chi'nh-tri. va` va(n-nghe^." vo+'i chu? dde^` ddo`i tu+.-do sa'ng-ta'c cho va(n-nghe^.-si~ trong nu+o+'c. Va` dda^y la` ddie^`u dda'ng no'i: ba`i a^'y ky' te^n Tra^`n-DDo^., U?y-vie^n Trung-u+o+ng DDa?ng.

Ba`i a^'y da`i la('m, chie^'m 7 trang, hai co^.t chu+~ nho? tre^n to+` So^ng-Hu+o+ng, tu+` trang 68 dde^'n trang 75, ve^` va(n-chu+o+ng cu?a ba`i a^'y kho^ng co' gi` dda'ng no'i. DDo' la` thu+' va(n-chu+o+ng cu?a va(n-nghe^.-si~ DDa?ng, thu+' va(n-chu+o+ng ma` theo Nguye^~n Minh Cha^u dda~ pha?i thu+o+ng-ha.i "va(n-chu+o+ng gi` ma` muo^'n vie^'t mo^.t ca^u tru'ng, thi` pha?i vie^'t mo^.t ca^u ni.nh." (L/S Ng minh Cha^u va` ba`i-ho.c DDo^?i-mo+'i, tu+-duy Nghe^.-thua^.t, So^ng-Hu+o+ng so^' 19 tha'ng 9 1989.

DDe^? ddo`i tu+.-do sa'ng-ta'c cho va(n-nghe^.-si~ Tra^`n-DDo^. dda~ la`m gi`? Tra^`n-DDo^. dda~ vie^.n-da^~n va` ca-ngo+.i nhu+~ng lo+`i va`ng-ngo.c cu?a te^n To^?ng Bi' Thu+ Nguye^~n va(n Linh, Tra^`n-DDo^. co`n ddi xa ho+n. Tra^`n-DDo^. co^ng khai nhu.c-ma. Nha^n-va(n Giai-pha^?m na(m 1956. Chu'ng ta ha~y nghe "co' mo^.t so^' y'-kie^'n co`n muo^'n a'm-chi? cho la` nhu+~ng su+. tha?o-lua^.n vai tro` va(n-nghe^., ve^` tu+.-do sa'ng-ta'c co' ho+i-hu+o+'ng cu?a Nha^n-va(n Giai-pha^?m. Nhu+~ng y'-kie^'n na`y que^n mo^.t ne't co+-ba?n la` vu. Nha^n-va(n Giai-pha^?m la` mo^.t a^m-mu+u chi'nh-tri. pha?n-ddo^.ng, nha(`m ddu+a dda^'t nu+o+'c kho^ng ddi theo con ddu+o+`ng XHCH, Trang 72 "

Chu+a he^'t Tra^`n-DDo^. co`n ddi xa ho+n, Tra^`n-DDo^. kha(?ng-ddi.nh va` xa'c-quye^'t vai tro` la~nh dda.o cu?a dda?ng CSVN ddo^'i vo+'i dda^'t nu+o+'c. Chu'ng ta ha~y nghe "Vai-tro` la~nh dda.o cu?a dda?ng la` mo^.t ta^'t-ye^'u li.ch-su+?, la` mo^.t hie^.n thu+.c hie^?n-nhie^n, dda~ ghi-nha^.n trong hie^'n pha'p. Ai cho^'ng la.i ddie^`u na`y la` vi-pha.m hie^'n-pha'p la` co' to^.i (trang 74)"

Mo^.t ddie^`u ca^`n ddu+o+.c la`m sa'ng-to?, nhie^`u ngu+o+`i ca tu.ng Tra^`n-DDo^. dda~ ddi tie^n-phong trong cao tra`o ddo`i tu+.-do sa'ng-ta'c cho va(n-nghe^.-si~ trong nu+o+'c. Su+.-thu+.c kho^ng pha?i the^'. Tra^`n-DDo^. ddi "tie^n-phong" sau nhu+~ng La.i nguye^n An, Nguye^~n dda(ng Ma.nh Ho^.i Nha`-va(n Bi`nh-Tri.-Thie^n, va` nha^'t la` Lu+~-Phu+o+ng.  DDi sau ve^` tho+`i-gian, ve^` du~ng-ca?m, ve^` va(n-chu+o+ng, va` ve^` ca? ly'-lua^.n. Nhu+ng Tra^`n-DDo^. no^?i-ba^.t, va` ta.o ddu+o+.c du+-lua^.n, nho+` tu+ the^' lo+'n trong DDa?ng, tu+ the^' cu?a cu?a " Tru+o+?ng ban Va(n-ho'a Va(n-nghe^. Trung-u+o+ng DDa?ng. To^i se~ thie^'u-so't, ne^'u kho^ng nha^'n ma.nh ve^` tho+`i-ddie^?m cu?a 1989. DDo' la` tho+`i-ddie^?m cu?a Thie^n An-Mo^n ddang no^?i-loa.n, cu?a mo^.t DDo^ng-Aa^u ddang cu+.a-mi`nh, va` cu?a mo^.t bu+'c-tu+o+`ng Ba'-Linh ddang nghie^ng-ddo^?a~, Tra^`n-DDo^. tha^'y co' bo^?n-pha^.n pha?i cu+'u-nguy cho DDa?ng, va` ddu+o+ng su+. dda~ le^n tie^'ng cu+'u-nguy DDa?ng, nha^n danh nhu+~ng chie^u-ba`i va(n-ho'a, va(n-nghe^.. Su+.-thu+.c ddo+n-gia?n chi? co' the^'.

Ho+n mo^.t na(m sau, noi gu+o+ng Tra^`n-DDo^., va` nha(`m ta.o tie^'ng-vang. Bu`i-Ti'n dda~ le^n tie^'ng cu+'u dda?ng trong mo^.t ta`i-lie^.u me^.nh-danh 'Ba`i Kie^'n-nghi. cu?a mo^.t Co^ng-Da^n" co^ng-bo^' ta.i Paris nga`y 27.11.1990, ke`m theo ba`i pho?ng-va^'n cu?a dda`i BBC tha'ng 12.1990 va` Bu`i-Ti'n tu+'c Tha`nh-Ti'n cu~ng dda~ la`m cho nhie^`u ngu+o+`i pha?i suy nghi~. Chu'ng ta ha~y nghe: "To^i kho^ng cho^'ng DDa?ng, to^i ye^u nhu+~ng ly'-tu+o+?ng cu?a DDa?ng. Chi'nh vi` the^' to^i muo^'n DDa?ng ti`m ra con ddu+o+`ng ca^`n-thie^'t dde^? thoa't ra kho?i cuo^.c khu?ng-hoa?ng trie^`n-mie^n na`y. Va^.y co' kha'c gi` Tra^`n-DDo^. na(m 1995, tu+'c la` 6 na(m sau khi co^ng bo^' ba`i "Go'p-pha^`n To^?ng-Qua't Va^'n-dde^` Chi'nh-tri. va` Va(n-nghe^.". Tra^`n-DDo^. la.i xua^'t-hie^.n la^`n thu+' 2, vo+'i bu+'c thu+ dde^` nga`y 3.1.1995 "Ki'nh go+?i anh DDo^~-Mu+o+`i, To^?ng Bi' Thu+ Ban Cha^'p-ha`nh Trung-u+o+ng DDa?ng CSVN, ca'c ddo^`ng-chi' trong Chi'nh-Tri. Bo^., ca'c ddo^`ng-chi' Trung-u+o+ng U?y-vie^n trong bu+'c thu+ nga('n-go.n na`y, Tra^`n-DDo^. xin ddu+o+.c (nguye^n-va(n) "ga^'p-ru't pha't-bie^?u y'-kie^'n ve^` hai va^'n-dde^` ca(n-co^'t va` co+-ba?n dde^? go'p y' vo+'i Ban Cha^'p-ha`nh Trung-u+o+ng va^'n-dde^` thu+' nha^'t, nguye^n-va(n...Nha`-nu+o+'c ta la` nha`-nu+o+'c gi`? va^'n-dde^` thu+' hai, nguye^n-va(n ... va^'n-dde^` DDa?ng la~nh-dda.o nha`-nu+o+'c" ke^'t-lua^.n Tra^`n-DDo^. dde^`-nghi. DDa?ng, nguye^n-va(n ... "du+'t-khoa't lu+.a-cho.n mo^.t trong hai tu+-tu+o+?ng sau dda^y: a/ hoa(.c thu+.c-hie^.n chuye^n-chi'nh vo^-sa?n, ma` dda?ng la` dda.i-die^.n va` nha^n-danh, b/ hoa(.c thu+.c-hie^.n mo^.t nha`-nu+o+'c da^n-chu? pha'p-tri., mo^.t nha`-nu+o+'c cu?a da^n, do da^n, va` vi` da^n. Kho^ng the^? cu+' no'i nu+~a no., nu+~a kia, nha^.p-nha(`ng.

Tu+o+?ng cu~ng ne^n nha('c la.i, Tra^`n-DDo^. vie^'t bu+'c thu+ no'i tre^n dda^`u na(m 1995, lu'c ddo' la` tho+`i-ddie^?m cu?a nhu+~ng cuo^.c tranh-cha^'p na?y-lu+?a va` co^ng-khai trong no^.i-bo^. DDa?ng ve^` "va^'n-dde^` tu+.-do hay kho^ng tu+`-bo? chuye^n-chi'nh vo^-sa?n." DDa(.c bie^.t la` cuo^.c tranh-cha^'p giu+~a Vu~-Oa'nh (u?y-vie^n ddu+'ng thu+' 6 ) va` Nguye^~n DDu+'c Bi`nh u?u~y-vie^n ddu+'ng thu+' 12 trong Bo^. Chi'nh-tri.) Tra^`n-DDo^. kho^ng la`m gi` kha'c ho+n la` ddi theo phe Vu~-Oa'nh dde? dda'nh Nguye^~n DDu+'c Bi`nh, lu'c ddo' Tra^`n-DDo^. co`n la` dda?ng-vie^n, nhu+ng dda~ ma^'t chu+'c UVTUD.

Na(m 1995 cu~ng la` tho+`i-ddie^?m, ddo`i xe't la.i nhu+~ng oan-u+'c cu?a ha`ng-tra(m dda?ng-vie^n bi. thanh-tru+`ng nhu+ Hoa`ng minh Chi'nh, Nguye^~n Tr. Thanh, v.v... Na(m 1995 cu~ng la` tho+`i-ddie^?m chua^?n bi. dda.i-ho^.i 8 cu?a CSVN. Nga`y 30.4 na(m a^'y Vo~ va(n Kie^.t dda~ lo+'n tie^'ng nguye^`n-ru?a la' Co+` Va`ng Ba-So.c cu?a ngu+o+`i QG, nguye^`n-ru?a giu+~a Paris, va` nguye^`n-ru?a tre^n to+` Le Monde. Ta.i sao Vo~ va(n Kie^.t la.i pha?i nguye^`n-ru?a la' Co+` Va`ng Ba-So.c DDo? cu?a ngu+o+`i QG. Ca^u tra? lo+`i hie^.n le^n su+`ng-su+?ng la` Vo~ va(n Kie^.t va` Ba('c-bo^.-phu? dda~ nhi`n tha^'y va^'n dde^`, cho ne^n pha?i nguye^`n-ru?a la' Co+` Va`ng Ba-So.c. Na(m 1998, Tra^`n-DDo^. la.i xua^'t-hie^.n la^`n thu+' 2, vo+'i bu+'c thu+ dau na(m "Ki'nh gu+?i DDa?ng,Quo^'c-ho^.i, Chi'nh-Phu?" trong bu+'c thu+ go^`m 4 pha^`n chi'nh mo^.t pha^`n phu., Tra^`n-DDo^. dda~ lo^.t-tra^`n ca'i hie^.n-thu+.c the^-tha?m lu'c ddo' ddang bao-tru`m dda^'t nu+o+'c ... mo^.t xa~-ho^.i cu+.c-ky` sa-ddo.a, ddo'i-kho^?, la.c-ha^.u ... tra^`n nga^.p tham-nhu~ng ... va` mo^.t ba?n tha^n DDa?ng ngu-do^'t so^'ng tre^n nhu+~ng kha^?u-hie^.u dda~ lo^~i-tho+`i."

Ro^`i Tra^`n-DDo^. le^n tie^'ng, nguye^n va(n..."DDa?ng CSVN dda~ co' vai-tro` tuye^.t-vo+`i trong cuo^.c dda^'u-tranh va` tho^'ng-nha^'t nu+o+'c nha`. DDa?ng, ca^`n la`m vai-tro` cu?a mi`nh, ba(`ng ca'ch pha?i kie^n-quye^'t chu?-ddo^.ng tu+. ddo^?i-mo+'i. Nhu+ the^' vai-tro` cu?a dda?ng ca`ng ddu+o+.c ba?o-dda?m, kho^ng nhu+~ng the^' ca`ng ddu+o+.c na^ng-cao." va` Tra^`n-DDo^. le^n tie^'ng "thu+.c-ha`nh da^n-chu? to+'i-no+i to+'i-cho^'n, se~ tu+o+'c bo? ngo.n-co+` da^n-chu? va` nha^n-quye^`n cu?a nhu+~ng the^'-lu+.c thu`-ddi.ch, ngo.n-co+` ddo' pha?i thuo^.c ve^` chu'ng ta."

Tu+o+?ng cu~ng ne^n no'i ro~, Tra^`n-DDo^. vie^'t bu+'c thu+ no'i tre^n, va`o dda^`u na(m 1998, lu'c ddo' la` tho+`i-ddie^?m cu?a nhu+~ng cha^'n-ddo^.ng Tha'i-Bi`nh Xua^n-Lo^.c, co`n ddang ngu`n-ngu.t ha^.n-thu` va` dde do.a tra^`m-tro.ng CSVN.

Cuo^'i na(m 1998, to^i co' ha^n-ha.nh thuye^'t-tri`nh ta.i CD Montreal Canada, do lo+`i mo+`i cu?a B/Si Nguye^~n Lu+o+ng Tuye^n, chu?-ti.ch CD, trong ba`i thuye^'t-tri`nh, to^i co' nha^.n-ddi.nh ve^` bu+'c-thu+ no'i tre^n cu?a Tra^`n-DDo^., nha^'t la` nhu+~ng the^'-lu+.c ma` Tra^`n-DDo^. go.i la` thu`-ddi.ch... tru+o+'c ho^.i-tru+o+`ng Montreal, to^i dda~ lo+'n-tie^'ng ho?i...."Nhu+~ng the^'-lu+.c thu`-ddi.ch ddo' la` ai? Co' pha?i la` nhu+~ng the^'-lu+.c ma` bo.n Le^ Kha? Phie^u, Tr ddu+'c Lu+o+ng ... tu+`ng le^n a'n va` nha('c-nho+?, dda?ng-vie^n cao-ca^'p pha?i dde^`-cao ca?nh-gia'c co' pha?i la` ddo^`ng-ba`o Tha'i-Bi`nh co' pha?i la` ddo^`ng-ba`o Xua^n-Lo^.c? Co' pha?i la` Pha^.t-Gia'o? Co' pha?i la` Co^ng-Gia'o? Co' pha?i la` Cao-DDa`i? Co' pha?i la` Ho`a-Ha?o? Co' pha?i la` ddo^`ng-ba`o trong-nu+o+'c? Co' pha?i la` ddo^`ng-ba`o ha?i-ngoa.i? Co' pha?i la` ta^'t ca? nhu+~ng ngu+o+`i da^n Vie^.t Nam, hie^.n ddang dda^'u-tranh, dde^? ba(`ng mo.i-gia', loa.i tru+` dda?ng CSVN? No'i go.n mo^.t ca^u, co' pha?i la` nha^n-da^n Vie^.t Nam hay kho^ng???

Chu'ng ta vu+`a so+ duye^.t, ba va(n-kie^.n tie^u-bie^?u cho tu+-duy cu?a Tra^`n-DDo^. chu'ng ta tha^'y ro~ Tra^`n-DDo^. chi? cho^'ng ta^.p-ddoa`n la~nh-dda.o cu?a dda?ng, chu+' kho^ng cho^'ng DDa?ng, va` vai tro` la~nh-dda.o cu?a dda?ng, Tra^`n-DDo^. dda'nh nhu+~ng sai-la^`m cu?a bo.n la~nh-dda.o dda?ng (bo.n Nguye^~n va(n Linh, DDo^~ Mu+o+`i...) nhu+ng kho^ng dda'-ddo^.ng gi` dde^'n to^.i-a'c cu?a DDa?ng.
 

DDem xu+o+ng ma'u Vie^.t Nam, la`m nghia~-vu. Quo^'c-te^', cu+o+'p co^ng kha'ng-chie^'n cu?a toa`n-da^n, gie^'t ha.i ha`ng trie^.u ngu+o+`i Vie^.t Nam 2 mie^`n trong cuo^.c chie^'n DDo^ng-Du+o+ng (1945-1975), ta`n-sa't va` cu+o+'p-ddoa.t ta`i-sa?n cu?a ha`ng va.n no^ng-da^n vo^-to^.i, trong hai vu. dda^'u-to^' ruo^.ng-dda^'t cu+.c-ky` da~-man (1953-1956) giam-ca^`m va` hu~y-hoa.i ca? trie^.u ngu+o+`i Vie^.t Nam trong nhu+~ng he^.-tho^'ng ca?i-ta.o khu~ng-khie^'p nha^'t The^'-Ky?, du+.ng ne^n mo^.t he^.-tho^'ng cai-tri., ma` chi'nh nha` va(n Du+o+ng thu Hu+o+ng, ddu+'a con cu?a DDa?ng--dda~ pha?i le^n-a'n la`: "U-a'm va` man-ro+. nha^'t tho+`i-dda.i, che'm gie^'t ddo^`ng ba`o mie^`n Nam (vu. te^'t Ma^.u-Tha^n) xo^ dda^?y dda^'t nu+o+'c va`o nghe`o-ddo'i, la.c-ha^.u...

DDo' la` to^.i-a'c ta`y tro+`i cu?a DDA?NG CSVN, ddo^'i vo+'i nha^n-da^n va` da^n-to^.c Vie^.t Nam.

Nhu+ng Tra^`n-DDo^. kho^ng he^` dda?-ddo^.ng to+'i ... cha(?ng nhu+~ng the^' co`n ca-tu.ng DDa?ng, va` ca-tu.ng su+.-nghie^.p vi~-dda.i cu?a dda?ng..., ddo'ng go'p tri'-tue^. cho su+. tru+o+`ng-to^`n cu?a to^?-chu+'c to^.i-a'c.

Tra^`n-DDo^. dda~ pha.m ca? hai-to^.i no'i tre^n, pha.m vo+'i cu+o+`ng-ddo^. cao-nha^'t, va` pha.m o+? tu+-the^' hu+~u-hie^.u nha^'t.

Nga`y 9, tha'ng 8, 2002 vu+`a qua, Tra^`n-DDo^. qua ddo+`i, la^.p tu+'c o+? ha?i-ngoa.i, co' nhu+~ng ke? le^n tie^'ng tie^'c-thu+o+ng, ke^u go.i ddo^`ng-ba`o truy-ddie^.u. To^i kho^ng tra'ch ho., to^i chi? tie^'c ....

Tie^'c vi` ho. kho^ng ddo.c ky~ Tra^`n-DDo^., hoa(.c do.c ma` kho^ng hie^?u ... tie^'c vi` ho. thie^'u su+?-quan, kho^ng y'-thu+'c ddu+o+.c to^.i-a'c cu?a CSVN ddo^'i vo+'i da^n-to^.c va` nha^n da^n Vie^.t Nam, nha^'t la` ddo^'i vo+'i ddo^`ng ba`o mie^`n Nam va` tie^'c la` cho dde^'n nay, ho. va^~n kho^ng nhi`n tha^'y ro~ ba?n-cha^'t dde^?u-ca'ng cu?a CSVN, cu~ng nhu+ kho^ng nhi`n tha^'y ro~ bo^.-ma(.t su'c-va^.t cu?a ca'i che^'-ddo^. "nu+o+'c vo^-lu+u, ma`u ma'u co+`" mang danh Co^.ng-ho`a Xa~-ho^.i Chu?-Nghia~ Vie^.t Nam.

Pha?i cha(ng Tra^`n-DDo^., co' nhu-ca^`u, pha?i bie^.n minh cho chi'nh-mi`nh????

Trong qua'-khu+', vi` dda?ng va` nha^n-danh dda?ng... Tra^`n-DDo^. dda~ pha.m co+-man to^.i-a'c ddo^'i vo+'i nha^n-da^n va` da^n-to^.c Vie^.t Nam, nha^'t la` ddo^'i vo+'i ddo^`ng ba`o mie^`n Nam ... trong ca'i go.i la` chie^'n-tranh gia?i-pho'ng mie^`n Nam. Cho dde^'n lu'c che^'t Tra^`n-DDo^. va^~n mo^.t lo`ng mo^.t-da. vo+'i dda?ng, va^~n ca-tu.ng co^ng-lao vi~-dda.i cu?a dda?ng.

Cho dde^'n lu'c che^'t, Tra^`n-DDo^. va^~n lo cho su+. tru+o+`ng-to^`n cu?a dda?ng.  Lo ra(`ng dda?ng se~ ma^'t vai-tro` la~nh-dda.o, lo ra(`ng ngo.n-co+` da^n-chu? va` nha^n quye^`n, se~ lo.t va`o tay nhu+~ng the^'-lu+.c thu`-ddi.ch. Trong li.ch-su+? nha^n-loa.i, co' hai loa.i to^.i-a'c thu+o+`ng ddu+o+.c ghi-nha^.n: loa.i thu+' nha^'t thuo^.c ve^` ha`nh-ddo^.ng nhu+ ddem chie^'n-tranh gie^'t ngu+o+`i, cu+o+'p-cu?a, ta`n-sa't da^n-la`nh, loa.i thu+' hai thuo^.c ve^ tu+ duy, nhu+ dde^`-cao to^.i-a'c, dde^` cao to^?-chu+'c.

Con cho' lu'c no' dda'i bao-gio+` cu~ng gio+ mo^.t ca(?ng sau le^n, da.y cho no' ddu+`ng gio+ ca(?ng le^n khi dda'i, la` ddie^`u ra^'t kho' vo^-cu`ng. Nhu+ng va^~n kho^ng kho' ba(`ng da.y cho Vie^.t-Co^.ng va` lu~ tay-sai Vie^.t-gian hie^?u ddu+o+.c hai chu+~... Lie^m-Si~.
 

Houston 22.9.2002
Nguye^~n va(n Chu+'c